Psylocybina w leczeniu uzależnień – co mówi nauka

Uzależnienia należą do najbardziej opornych na leczenie zaburzeń psychicznych, a dostępne terapie – farmakologiczne i psychoterapeutyczne – nie zawsze przynoszą trwałe efekty. W tym kontekście coraz większym zainteresowaniem badaczy cieszy się psylocybina, związek psychoaktywny obecny w niektórych grzybach, testowana jako potencjalne wsparcie terapii uzależnień, między innymi od alkoholu i nikotyny.

Dlaczego psylocybina budzi zainteresowanie badaczy uzależnień

Zainteresowanie to nie jest zupełnie nowe – już w połowie dwudziestego wieku prowadzono eksperymentalne prace nad substancjami psychodelicznymi w kontekście leczenia alkoholizmu, choć ówczesne badania miały istotne ograniczenia metodologiczne i zostały przerwane wraz z delegalizacją tych substancji w większości krajów. Współczesne badania kliniczne, prowadzone z zachowaniem rygorystycznych standardów, na nowo podjęły ten wątek, tym razem w połączeniu ze zorganizowaną psychoterapią i ściśle określonymi protokołami przygotowania oraz integracji.

Hipoteza badawcza opiera się na kilku obserwacjach: psylocybina wydaje się sprzyjać powstawaniu głębokich, subiektywnie znaczących przeżyć, które osoby badane opisują jako zmieniające perspektywę na własne życie i nawyki; wpływa na aktywność obwodów mózgowych związanych z motywacją i nawykowymi wzorcami zachowania; a w połączeniu z odpowiednim przygotowaniem i wsparciem terapeutycznym może sprzyjać zwiększonej motywacji do zmiany i przerwaniu utrwalonych schematów picia czy palenia. Badacze podkreślają przy tym, że sama substancja nie jest traktowana jako lek działający niezależnie od kontekstu – kluczowe jest połączenie jej podania z ustrukturyzowaną pracą terapeutyczną.

Co pokazują dotychczasowe badania

Badania kliniczne nad psylocybiną w kontekście uzależnienia od alkoholu, prowadzone w ośrodkach akademickich, sugerują, że terapia wspomagana tą substancją, połączona z sesjami psychoterapeutycznymi przed i po podaniu, może wiązać się z redukcją liczby dni intensywnego picia u części uczestników w okresie obserwacji po interwencji. Podobne, choć mniej liczne prace dotyczą uzależnienia od nikotyny, gdzie odsetek osób utrzymujących abstynencję po określonym czasie od zakończenia programu bywa opisywany jako obiecujący w porównaniu z niektórymi standardowymi metodami. Pojedyncze prace eksploracyjne przyglądają się też potencjalnej roli psylocybiny w kontekście innych uzależnień, choć ten obszar badań jest znacznie mniej rozwinięty niż prace nad alkoholem czy nikotyną.

Należy jednak podkreślić, że są to wciąż wczesne fazy badań klinicznych, prowadzone na relatywnie niewielkich grupach uczestników, często bez pełnej możliwości zaślepienia próby – uczestnicy zwykle wiedzą, czy otrzymali aktywną substancję, co utrudnia jednoznaczną interpretację wyników. Potrzebne są większe, wieloośrodkowe badania z długim okresem obserwacji, zanim będzie można mówić o ugruntowanej metodzie leczenia.

Możliwe mechanizmy działania

Badacze wskazują na kilka nakładających się mechanizmów, które mogłyby tłumaczyć potencjalny efekt psylocybiny w terapii uzależnień. Jednym z nich jest wspomniane wcześniej zjawisko zwiększonej elastyczności aktywności mózgu, które może sprzyjać przełamywaniu sztywnych, nawykowych wzorców myślenia związanych z głodem substancji. Innym jest subiektywne doświadczenie – wiele osób opisuje sesje psylocybinowe jako okazję do skonfrontowania się z głębszymi przyczynami uzależnienia, takimi jak nieprzepracowana trauma czy trudne relacje, co samo w sobie może wzmacniać motywację do zmiany.

Warto zaznaczyć, że w tym modelu terapii psylocybina nie działa w oderwaniu od psychoterapii – jest traktowana jako element wspomagający proces terapeutyczny, a nie samodzielny lek działający niezależnie od kontekstu przygotowania i integracji. Sesje przygotowawcze pomagają ustalić intencje i zbudować zaufanie do terapeuty, natomiast praca integracyjna po sesji pozwala przełożyć wglądy z doświadczenia na konkretne zmiany zachowania związane z nałogiem.

Ograniczenia, ryzyka i status prawny

Terapia z użyciem psylocybiny nie jest wolna od ryzyk. Substancja ta może wywoływać silny niepokój, dezorientację czy trudne emocjonalnie przeżycia, zwłaszcza bez odpowiedniego przygotowania i nadzoru. Istnieją też przeciwwskazania, między innymi u osób z historią niektórych zaburzeń psychotycznych w rodzinie. W Polsce psylocybina i grzyby ją zawierające pozostają substancjami nielegalnymi, a jej stosowanie poza kontrolowanymi badaniami klinicznymi wiąże się zarówno z ryzykiem prawnym, jak i brakiem nadzoru medycznego niezbędnego do bezpiecznego przeprowadzenia sesji. Wszelkie doniesienia o skuteczności dotyczą wyłącznie kontekstu badań klinicznych, prowadzonych pod nadzorem specjalistów, i nie powinny być traktowane jako zachęta do samodzielnych prób leczenia uzależnienia poza takim nadzorem.

Podsumowanie

Psylocybina w terapii uzależnień to obszar aktywnych badań, dający pewne podstawy do ostrożnego optymizmu, ale dalekie od statusu sprawdzonej, powszechnie dostępnej metody leczenia. Potrzeba więcej dobrze zaprojektowanych badań, zanim będzie można mówić o jej realnym miejscu w standardowej terapii uzależnień.

Źródła

• Bogenschutz i wsp., „Percentage of Heavy Drinking Days Following Psilocybin-Assisted Psychotherapy vs Placebo in the Treatment of Adult Patients With Alcohol Use Disorder”, randomizowane badanie kliniczne, JAMA Psychiatry, 2022 — jamanetwork.com.
• Johnson i wsp., „Pilot study of the 5-HT2AR agonist psilocybin in the treatment of tobacco addiction”, Journal of Psychopharmacology (Johns Hopkins) — pubmed.ncbi.nlm.nih.gov.
• „Psilocybin or Nicotine Patch for Smoking Cessation: A Pilot Randomized Clinical Trial”, Johns Hopkins — pmc.ncbi.nlm.nih.gov.

Tekst ma charakter edukacyjny i nie stanowi porady medycznej.